Abayobozi bo mu mashuri yisumbuye yo mu mujyi wa Rumonge, uri ku cyambu mu Ntara ya Burunga, mu majyepfo ashyira uburengerazuba bw’u Burundi, barashinjwa gushyira igitutu ku banyeshuri kugira ngo biyandikishe ku ilisiti y’itora ry’amatora ya Perezida wa Repubulika ateganyijwe mu 2027.
Nk’uko amakuru aturuka mu baturage abivuga, bamwe mu banyeshuri bajyanywe ku biro by’iyandikisha ry’abazatora, mu gihe mu yandi mashuri amasomo yahagaritswe kugira ngo bahabwe umwanya wo gushaka ibyangombwa bisabwa.
Iryo gikorwa ryabaye kuva ku wa Mbere tariki ya 26 Ukwakira kugeza ku wa Gatatu tariki ya 28 Ukwakira 2026. Abanyeshuri bavutse mu 2008 na 2009 bariyandikishije kandi bamwe muri bo bakaba bari bataruzuza imyaka 18 ibemerera gutora ubwo biyandikishaga.
Nk’uko amakuru aturuka mu baturage abivuga, " Mu mashuri amwe n’amwe, abanyeshuri bahawe nimero z’indangamuntu z’igihugu, ariko batabanje guhabwa indangamuntu zijyanye na zo. Bivugwa ko izo nimero zabafashije kwiyandikisha ku ilisiti y’itora batagaragaje indangamuntu z’umwimerere."
Mu yandi mashuri, amasomo yahagaritswe kugira ngo abanyeshuri babone umwanya wo gushaka ibyangombwa bikenewe mu kwiyandikisha. Bivugwa kandi ko abayobozi b’andi mashuri yigenga bohereje abanyeshuri ku biro by’iyandikisha bibegereye.
Ibiro by’iyandikisha byari byashyizwe mu mbuga za zimwe mu mashuri cyangwa hafi yayo. Nk’uko amakuru aturuka ku bantu begereye abayobozi b’amashuri abivuga, indangamuntu z’igihugu z’abo banyeshuri zari kuzabagezwaho nyuma.
Buri munyeshuri kandi yasabwe kuzana amafaranga 1.000 y’Amarundi yo kugura ifishi yo kwiyandikisha, ndetse n’ifoto nto ikoreshwa mu byangombwa.
Abayobozi b’amashuri, amakuru aturuka mu baturage avuga ko ari abanyamuryango b’ishyaka riri ku butegetsi rya CNDD-FDD, bivugwa ko bafatanyije n’abakozi bashinzwe irangamimerere kugira ngo icyo gikorwa cyoroherezwe.
Iyi mikorere ituma hibazwa niba hubahirijwe ibisabwa n’amategeko agenga iyandikwa ry’abazatora, cyane cyane ku bijyanye n’imyaka y’abemerewe gutora no kugenzura umwirondoro wabo. Bamwe mu banyeshuri bavutse mu 2008 na 2009 ntibari bujuje imyaka 18 mu Kwakira 2026. Kuba bemerewe gutora bizashingira, mu bindi, ku myaka bazaba bafite ku munsi w’amatora ya 2027.
Nk’uko abakozi bashinzwe iyandikwa ry’abazatora babitangaje, iki gikorwa kireba n’abantu batahutse bavuye mu buhungiro. Aba bashobora kwerekana ibyangombwa bitandukanye bibafasha kwemeza umwirondoro wabo, birimo indangamuntu z’igihugu, impamyabatisimu, ibyemezo by’amavuko, pasiporo cyangwa impushya zo gutwara ibinyabiziga.
Izi nzira zituma hibazwa uburyo umwirondoro n’ubwenegihugu bw’abiyandikisha ku ilisiti y’itora bigomba kugenzurwa. Akarere ka Rumonge gatuwe n’Abanyekongo benshi, bamwe muri bo bakaba bahamaze igihe kirekire, mu gihe abandi bahageze nyuma y’uko imirwano mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikajije umurego.
Icyakora, haracyari gukorwa igenzura kugira ngo hamenyekane niba abo bantu bujuje ibisabwa n’amategeko kugira ngo bemererwe kwitabira amatora mu Burundi nk'uko SOS Media Burundi dukesha iyi nkuru ibitangaza.
Mu gihe ibyo bikorwa byari bikomeje, Komisiyo y’Igihugu y’Amatora yigenga (CENI) yatanze iminsi itatu ku bantu batari bari ku ilisiti y’itora yo mu 2025 kugira ngo biyandikishe.
CENI ntacyo iratangaza kuri ibi birego.
Iyi komisiyo yamaze gushyira ahagaragara urutonde rw'abiyandikishije ku rutonde rw’abazatora mu 2025, kugira ngo buri wese abone uko agenzura niba amazina ye arimo kandi atange amakuru ku makosa yaba yarakozwe mu kwandika amakuru ye. Icyo cyiciro cyari kigamije gufasha gukosora amakosa mbere y’uko ilisiti ya nyuma y’abazatora itangazwa.
Amatora ya Perezida wa Repubulika ateganyijwe ku wa 3 Gicurasi 2027, nk’uko ingengabihe yatangajwe na Komisiyo y’Igihugu y’Amatora yigenga (CENI) ibigaragaza. Mu gihe byaba ngombwa ko habaho icyiciro cya kabiri cy’amatora, kizaba ku wa 1 Kamena 2027.
Ku wa 26 Mata 2026, Évariste Ndayishimiye yemejwe na kongere idasanzwe y’ishyaka CNDD-FDD (Ihuriro ry’Igihugu riharanira Demokarasi n’Imbaraga ziharanira Demokarasi) nk’umukandida w’iryo shyaka riri ku butegetsi mu matora yo gushaka indi manda.
Icyakora, amahirwe yo kuba hazabaho icyiciro cya kabiri cy’amatora asa n’aho ari make, bitewe n’uko nta wundi mukandida cyangwa irindi shyaka rya politiki rihanganye na CNDD-FDD bigaragara cyane mu bikorwa bya politiki, mu gihe habura amezi make ngo amatora abe.
Abatavuga rumwe n’iryo shyaka bakunze kurishinja gukora nk’ishyaka rya Leta no guhora rikangurira abaturage kwitabira ibikorwa bya politiki, ndetse no mu bihe bitari iby’amatora.
Bityo, amatora ya Perezida wa Repubulika ateganyijwe mu 2027 azaba ari aya mbere azaba atandukanye n’amatora y’Abadepite, hakurikijwe gahunda yashyizweho n’Itegeko Nshinga ryo mu 2018.

